11.4.18

Məhəmməd Füzuli adına büt

Çox kiçik bir qrupu çıxmaq şərti ilə azərbaycanlılaran soruşsaq ki, "Məhəmməd Füzuli kimdir, necə adamdı"-əksər cavab belə olacaq: "Dahi! Ölməz sənətkar və s"
Füzulinin adının qabağına nə qədər gözəl sözlər yazsaq, yenə azdır, buna şəkk-şübhə yoxdur. Fəqət, gəlin nə qədər burda başqa adam yoxdur, öz aramızda səmimi söhbət edək. Biz Füzulinin sənətkarlığına, söz ustadı olmasına nə qədər bələdik?
Əlbəttə ki, biz onun əsərlərinin məzmunu ilə aşağı yuxarı tanışıq. Ən azı bilirik ki, Leyli və Məcnun iki gəncin nakam, faciəli eşqindən bəhs edir. Lakin, bir bədii əsər, illah da o şeirdirsə yalnız məzmuna görə qiymətləndirmək, təxminən ona bənzəyir ki, deyirsən ki, balıq da, qurbağa da suda yaşayan canlıdır.
Mən "Leyli Məcnun"u tam oxuyanda ərəb və farscadan müəyyən qədər (sözlər formasında) bilirdim. Buna əsaslanıb elə bilirdim ki, əsəri oxumuşam, başa düşmüşəm. Ta o günə qədər ki, N. Rza adlı müəllifin tərtib elədiyi "Leyli və Məcnun" kitabı əlimə düşüncəyə qədər belə də davam elədi. Bu kitabı oxuyandan sonra gördüm ki, ilahi nə qədər mətləblərin üstündən gözü yumlu keçibmişəm.
N. Rzanıntərtib elədiyi kitabın gözəlliyi ondadır ki, kitabın vərəqinin bir tərəfində orjinal mətn verilib, tam onla simmetrik isə müasir dildə yozumu. Bu çox yaxşıdır. Hətta çox vacibdir ki, bizim bütün klassiklərimizin kitabı müasir dilə uyğunlaşdırıalaraq dərc edilsin.
Yoxsa, götür ««əmma bəd raqimi-təsvidati-səhafiyi-üsyan, Füzuliyi-natəvan bu tərz ilə bəyani-hal və bu nəhc ilə şərhi-mafilbal edər ki, çün zövrəqi-vücudim badbani-təbiət birlə d əryayi-qəfləti-tüfuliyyətdən sahili-idrakü ehsasə yetdi və…» (Füzulinin "Divanı"nın Dibaçə"sindəndi) lap qızıl şifrələrlə, xalis dəri üzrəində çap elə pulsuz hər evə yay. Nə fayda?
Bu gün mərhum professor Tоfiq Hacıyevin " M.Füzulinin lüğət tərkibi" məqaləsini oxuyandan sonra, bu qənayətim daha da möhkəmləndi. Siz bir faktlara nəzər salın.
- «Şikayətnamə»nin bir səhifəsində 228 sözdən qırх üçü türkcədir, 185 ərəb-fars.
- «Hədiqətüs-şüəda»nın bir səhifəsində 180 sözdən qırхı türkcədir.
- «Divan»ının və «Leyli və Məcnun»un «Dibaçə»lərində iki-üç faiz türkcə var.
-Tərkibbəndlərində türk sözlərinin 20 faiz təşkil edir.
- Qitələrində türkcənin nisbəti təхminən 34 faiz həddindədir.
Belə faktlar çoxdur. Sözüm budur, Füzuli bizə büt kimi deyil, sənətkar, söz ustadı kimi lazımdırsa, onun nə yazdığını, necə yazdığını bilməliyik. Bilmək üçün isə oxuduqlarımızı başa düşməliyik.
Bu yolda isə bizə yar və yardımçı alimlərimiz, yazıçılarımız olmalıdır.