16.10.17

Avara söhbətlər

“Avara” adlı köhnə bir hind filmi var. Sovet vaxtı çox məşhur olub. Filmdə bir momeneti dəqiqləşdirmək istəsəm də, onu tam gözdən keçirməyə hövsələm çatmırdı. Belə anda sizin kimi mən də “dosta zəng” xidmətindən istifadə elədim.
Fizika-riyaziyyat müəllimi, can qardaşım Sahib Rüstəmliyə üz tutdum. Soruşdum, müəllim “Avara”ya baxmısan. Dedi, "20 dəfə" və bu mübaliğə deyildi. Sonra mənə lazım olan momenti soruşdum, tapança kimi onun da cavabladı.
Bu müqəddimə idi, mətləbə keçək. “Avara” filminin Sovet Azərbaycanında nə qədər populyar olduğun fizika-riyaziyyat müəlliminin dediyi “20” rəqəmi bizə nümayiş etdirməlidir. Gəlin, yada salaq ki, riyaziyyatçılar, fiziklər əksərən baş beyninin sol payı daha inkişaf etmiş, sağ yarım kürəsi isə nisbətdə zəif qalan insanlardır. Bu isə o deməkdir ki, belə adamlar xəyalpərəstlikdən, romantikadan, xüləs emosionallıqdan uzaqdılar (buna görədir ki əksər riyaziyyat müəllimlərimiz bizə qəddar, quru, əzazil şəxsiyyət təsiri bağışlayıb). İndi hesablayın, riyaziyyatçı “Avara”ya 20 dəfə baxıbsa, APİ-nin dil-ədəbiyyat fakültəsinin məzunları o filmi yəqin, 80 dəfə gözdən keçiriblər, əzbərləyiblər. Onun çox baxılmasından narahatammı? Xeyr, qətiyyən. Lakin, bir nigaranlığım var. Mənə elə gəlir ki, bizim insanlar o filmin əsas mesajın tuta bilməyiblər. Çox arzu edirəm ki, qənayətim səhv olsun, səhvdirsə, tez mənə xəbər verin toxdayım.
Hansı mesajı nəzərdə tuturam? Baxanlar bilir, o film “oğrunun oğlu oğru, hakimin oğlu hakim olar” ehkamın darmadağın etmək üçün çəkilib. Bu Hindistanın lap qədimlərdən gələn bəlasıdır. Adına “kasta sistemi” deyilir. Həmin sistem insanları dörd qrupa bölürdü-brəhmənlər (ali təbəqə ruhanilər, şahlar və s), kşatrilər (cəngavərlər, döyüşmülər), vaişalar (tacirlər) və şudralar (qara camaat, nökərlər). Bu amansız sistemə görə, tuttaq ki siz bir Nyüton zəkası ilə şudra ailədə doğulsanız da, heç kim sizə imkan verməyəcəkdi ki, elm alib, brəhmən qrupunda yer alasınız. Kasta bölgüsü qan qrupu kimi bir şey idi, ömürü boyu dəyişmək olmazdı. İnsanın gələcək həyatı doğluşu kastasına görə müəyyənləşirdi. Bu əclaf qaydanı dəyişmək üçün hindlilər çox əziyyət çəkdilər, qurban verdilər və aradan apardılar (düzdü, indi atavizim kimi bu hallara orda rast gəlinir). Sovet sistemi də ideya olaraq, sinifsiz cəmiyyət tərəfdarı idi, bütün insanların mənşəsindən asılı olmayaraq bərabər və qardaş olması elan edilmişdi.

Ancaq, mənim yadıma qəfil düşdü, axı sovet irsi ilə öyünən, “Avara” kimi filmləri əzbər bilən nə qədər insanımız sidqi dildən “oğrunun oğlu oğru olar” (yaxud kişinin oğlu kişi olar və s) ehkamına bu gün də inanır. Bu çox dəhşətli vəziyyətdir. Elə bizim bu cür düşündüyümüzə görədir ki, prezident oğlunu prezident “qoyur”, şeyxülislan şeyx, hakimin oğlu hakim olur, bizim kimi binəsiblər də binəsib olaraq qalır. Kimlər ki, “oğrunun oğlu oğru, “şirin oğlu şir” ehkamına səcdə edirsə, bir söz demirəm, o adamlar Ramil Usubovun sabah nəvəsinə general rütbəsi verib Ucara polis rəisi göndərəndə “belə də iş olar” deyib gileylənməsin. Razılaşdıqmı?