5.7.17

Amerika!



Bu gün (04 iyul) ABŞ-da İstiqlal Bəyannaməsi imzaladığı gündür, bayramdır. İlk başdan ABŞ-da yaşayan bu günün haqqın verən dostlarımı təbrik edirəm.
İstiqlal Bəyannaməsi çox möhtəşəm sənəddir, şübhə eləmirəm ki, Amerikaya müxtəlif səbəbdən ən neqativ münasibət göstərənləri də bu sənəd ehtizaza gətirmək gücündədir.
Bu sənəd dünyanın çox bədbəxt cəmiyyətləri, çarəsizlik içində baş yoran ictimai fikir sahibləri üçün mayak rolun oynayıb, oynamaqdadır.
Amerika böyük dövlətdir, dövlətlər birliyidir (Bizim dildə ştat deyilən, şey- state elə dövlət deməkdir. Ona görə türklərin ABŞ-a Birləşik Dövlətlər deməsi, daha uyğun gəlir). Hər ştatın özünə görə qanunları, qaydaları, çox fərqli infrastrukturu, təbiəti var (təməl qanunlar vahiddir, buna söz yox). Bu baxımdan, həmişə ABŞ barədə ümumiləşdirici fikirlər söyləyəndə ehtiyatlı olmaq lazımdı, belə də kobud səhv etmə ehtimalınız böyükdür.
ABŞ-a "imkanlar və azadlıqlar" ölkəsi deyirlər. Dəqiq təsvirdir. Bura onların himnində əks olan "cəsur adamların torpağı" da əlavə edilməlidir. Amerikanlar çox çalışqan, açıq fikirli, yeniliyə aşırı ac camaatdır. Tənqidə layiq cəhətləri varmı. N qədər. Amerikanların başqalarından fərqi ondadır ki, tənqidi yönlərin gizlətmirlər, onlar barədə özləri hamıdan gur danışar. Təkcə, bu faktı xatırlatmaq yerinə düşər ki, ən böyük anti-amerikan və anti-qlobalist alim Noam Xomiski ABŞ-da məşhur universitetdə dərs keçir (Xomiski bir il olmaz euronews müsahibəsində açıq mətnlə "ABŞ quldur dövlətdir" demişdi). Nə əcəbsə, hələ cibindən xatalı şeylər də tapılmayıb.
Bizim dostlarımızın anti-amerikan damarı tutanda "onlar yerli xalqı qırıb ora sahib olublar" deyirlər. Bu faktdırmı. Faktdır.
Bəs ABŞ-ın dünyanın müxtəlif yerlərində ordusunu müharibəyə cəlb etməsi, dinc insanların ölümünə bais olması? Bəli, bəli bunlar da faktdır. Özləri də danmırlar. Lakin, bir şey var. ABŞ bu tənqidi cəhətlərin, təkrar edirəm, amerikanlar özləri daha sərt formada tənqid edə bilir. Başqa bir yandan, ürək ağırısı ilə desək də, bu dünyanın acı reallığıdır. Siz tarixin istənilən mərhələsin götürün: hansı bir qüdrətli dövlətin təməlində, qan, qada, istila olmayıb? Hətta, müqəddəs sayılan dövlətlərdə belə olubdu. Ancaq onlardan Amerikanın başlıca və əhəmiyyətli fərqi ondan ibarətdir ki, ABŞ öz daxilində hüququn aliliyini mümkün olan ən yüksək səviyyəyə çatdırıb. Bu gün normal amerkanlının heç biri özünü ölkə başçısından əskik saymır. Özünü tam hüquqlu, azad amerikalı sayır. Biz ancaq onu arzulaya bilərik ki, ABŞ daxilində olan bu harmonik, qanuna və ədalətə əsaslanan yanaşma onun xarici siyasətinə də təcəlla etsin.
Mən ABŞ-da 3 ay yaşamışam. Düzü ora gedənə qədər, Qorkinin " Sarı Şeytan" əsərinin təsiri altında idim. O əsəri oxuyanlar bilir, çox amansızdı. Qorki ki Qorki. Bizim yazarların sözü ilə desək, ABŞ yıxıb sürüyüb. Mənim səhvim ondan ibarət idi ki, əsərin yazıldığı tarixi və ondan üzü bəri keçən zamanı nəzərə almamışdım. Praktika onları mənə aydınlatdı. Sizə də nəsib olsun.
Ancaq, bu gün də ABŞ polisi barədə qəlbimdə düyünə çevirilən bir hekayət var. Bayram günü bunu xatırlamaq yerinə düşməsə də. Qorkidən sonra, ABŞ barədə qəzəbli düşüncələrim Maykl Ceksonun Ameikan polisində başına gətirdikərin izləyərkən yarandı. Ona doğrudan da polisdə qeyri-insani davranıblar, zülm ediblər. Hələ də bilmirəm o vəhşiliyi edən polislər sonra cəzalanıb ya yox.
Xülasə, uzunçuluq edirəm. ABŞ-da olmaq əsgərlikdə olmaq kimi bir şeydir. Danış ha danış, xatirələri bitməz.
Ad günün mübarək, ABŞ