Ana içeriğe atla

Çe Gevara ölümü, Azərbaycan şairlərin Kubada ziyafəti

“Ölüm, hardan və necə gəlirsə, gəlsin, savaş şüarlarımız dildən-dilə yayılacaqsa və silahlarımız əldən ələ keçəcəksə, başqaları yeni savaş və zəfər nərələriylə cənazələrimizə ağı deyəcəklərsə, xoş gəldi, səfa gəldi”.

(Çe Gevaranın Fidel Kastroya vida məktubundan) 


Mətanət Isgəndərli Ernesto Çe Gevaranı qəbul edə bilmədi

Ernesto Çe Gevera
- əfsanəyə dönmüş bu insanın haqqında nələr bilirik? Dünyaca şöhrəti olan bu şəxs Azərbaycanda çox az tanınır. Onu yaxından tanıyana qədər çoxları kimi mən də Çenin yalnız bir kommunist olduğunu və onun məhşur “realist olun, mümkün olmayanı arzu edin” şüarını bilir, bir də şəkillərini tanıyırdım.
Cəsur inqilabçı barəsində- 2 gün aramsız cəhdlərimə baxmayaraq- Axundov adına kitabxanadan 1 dənə də olsun, azərbaycanca kitab tapa bilmədim. Çe barəsində simvolik şəkildə ancaq dövri mətbuatdan nəsə əldə etmək mümkündür. Arabir televiziyalarımızda da Çe bir ilğım kimi görünür. Məsələn, Mətanət Isgəndərlinin “Taleyim mənim” klipinin lap sonundakı kimi (klip nədənsə sonra efirdən yığışdırılıb. Indisə bu mahnıya tam başqa bir klip çəkilib). Yaxud “Qəfəs” şounun bir iştirakçısının maykasında Çenin şəklini sezmək olub. Amma bütün bunlar eləcə də indi mənim yazdıqlarım qəhrəman komandantenin fəaliyyəti yanında qum dənəsi qədər kiçik. Bu insanı öyrənməyin nə qədər vacib olduğunu ancaq onu oxuyandan sonra bilmək olar.

Uzun bir dava və qısa bir ömür yolu

Ernesto Çe Gevera 14 iyul 1928-ci il Argentinanın Rosaria kəndində doğub. Iki yaşından ta ömrünün sonuna qədər Çeni şiddətli astma xəstəliyi təqib edib. Amma bu fiziki çatışmazlıq bir an da olsun Afrikanın, Cənubi Amerikanın meşə və dərələrində Çenin məsləkinə qalıb gələ bilməyib. Üstəlik, apardığı gerilla (partizan) mübarizəsində Çe müxtəlif orqanlarını güllələrə tuş edib.
Fidel Kastro ona məhbəs və vəzifə verdi...
Ernesto Linç irland əsilli, anası Klia dela Sena isə irland-ispan qarışıqlı bir ailədən idi. 25 yaşında tibb təhsilini bitirib həkim olan Ernesto ilk olaraq cəmiyyətin ən qəribə xəstələri sayılan cüzamlılara könüllü olaraq xidmət etməyi məqsəd seçdi. Həyatsa onu tək-tək fərdlərə əlac edən həkimlikdən qoparıb bütöv bir toplumu müalicə etməyə sövq etdi. 1954-ci ildə Meksikaya gələn Çe burada Kommunist Partiyasına daxil olur. Elə buradaca qeyd edək ki, E.Gevara o çağlarda dünyanın kommunizm idxalçısı sayılan SSRI-yə qarşı rəğbət bəsləməyib. (Bu barədə sonra). 1955-ci ilin avqustunda Çe Meksikada mühacir olan Fidel və Raul Kastro qardaşları ilə tanış olur. Fidellə tanışlıq gənc həkimin gələcək mübarizəsində əsaslı rol oynayır. Qısa müddətdən sonra o, Fidellə səmimi dostlaşa bilir. 1956-cı ilin 20 iyununda Fidel Kastro və daha bir neçə inqilabçıyla həbs olunur. Həmin ərəfədə ailəsinə həbsxanadan yazdığı məktubda Ernesto həkimliyi buraxıb kubalı inqilabçılara qoşulduğunu yazır. Bir aydan sonra onu həbsdən buraxılırlar.


Nazir vəzifəsini buraxıb səngəri seçir

Kuba inqilabında iştirak edən Ernesto inqilabın qalibiyyətindən sonra yüksək vəzifələrə gətirilir. O, Kuba Milli Bankının rəhbəri, daha sonra ölkənin sənaye naziri olur. Bu müddət ərzində geridə qalmış müstəmləkə rejimlərinə səfər edən Çe oradakı aşağı həyat şəraiti ilə yaxından tanış olur. Çox çəkmir, o, başqa Latın Amerikası ölkələrinə gedib yeni inqilablar etmək qərarını verir. Bu məqsədlə Çe 1965-cı ilin iyulunda Fidel Kastroya möhtəşəm bir vida məktubu yazır və Adolfo Mena Konzales kimi saxta adla Boliviyaya gedir. Onun bu niyyətini BMT-nin 1964-ci ildə Nyu-Yorkda keçirilən toplantısında etdiyi alovlu və geniş çıxışdan asanca sezmək mümkündür: “Lazım olduğum istənilən an Latın Amerikası ölkələrinin müstəqilliyi üçün heç bir təmənna ummadan canımı verməyə hazıram”.
Elə ölüm də Çeni Boliviyada yaxaladı. Boliviya əsgərləri 1967-cı ilin 1 oktyabr gecəsi Hieguras yaxınlarında onu vurdular. Ayaqlarından ağır yaralanan komandante əsir götürüldü. Ayın 9-dək onu sorğuya tutmaq istəsələr də heç nə alınmadı. Çe heç bir sorğuya cavab vermədi. Və 9 oktyabr Çe bu həyatda son günü yaşadı.
Kubada Azərbaycan şairlərinin keyfi və Çenin əzablı ölümü

Çenin davası imperialist dediyi, insanları istirmar edən sistemlər idi. O, müdafiə olunmağa rəğbət bəsləmirdi. Çe düşmənə hər yerdə onun əyləncə yerindən tutmuş istehsalat müəssisəsinə qədər arealda hücum etməyi təşviq edirdi. Yuxarıda dedildiyi kimi, o, kommunist olsa da SSRI-ni sevmirdi. SSRI də onu sevmirdi. Sadə bir səbəbdən: Çe rusların ssenarisiylə hərəkət etmirdi. O, “Amerika imperialisdirsə, SSRI-də antidemokratikdir”, deyirdi. Ilk zamanlar bu insanla maraqlananda Sovet dövrü yazılmış kitablara baxdım. Azərbaycan Sovet ensklopediyasında hansısa adamyeyən kommunistə səhifələrlə yer ayrıldığı halda E. Ç. Gevaraya xəsisiliklə bir künc ayırmışdılar. Tarix kitablarındasa onun adı təkcə qısa şəkildə Kuba inqilabında çəkilir. Maraq naminə M.F.Axundov adına kitabxanaya gedib Çenin ölüm günü (1968-ci il 9 oktyabr) tarixini əhatə edən vaxta çıxan “Kommunist” qəzetini alıb baxıram. Bir kəlmə də olsun, yazı yoxdur. Əvəzində Çenin inqilaba başladığı Kuba barədə maraqlı xəbər tapdım. Əfsanəvi komandante Boliviya çöllərində döyüşərkən Kubada Azərbaycan günləri keçirilirmiş. Çenin ölüm günün səhəri nümayəndə heyətimizdən olan Ənvər Məmmədxanlıya, Fikrət Qocaya və adını unutduğum başqalarına zəngin ziyafətlər verilib.

Çenin Fidelə vida məktubu

“Fidel, Dünyanın başqa ölkələri mənim təmənnasız köməyimi istəyir. Bu işi etməyə sənin Kuba üçün daşıdığın məsuliyət imkan vermir, amma mən bunu edə bilərəm. Ayrılmağımızın zamanı gəldi. Bunu sevinc və kədər içində etdiyimi bilirsən; burada ümidlərimin ən safını və sevdiklərim arasında ən çox istədiyimi qoyuram. Məni övladı kimi sevən xalqla ayrılıram. Bu, mənim ruhumun bir parçasını qoparmaq kimidir... Başqa göylər altında son saatım gələndə mənim son düşüncəm bu xalq və özəlliklə sən olacaqsan... Sonumun gəldiyi hər hansı bir yerdə kubalı inqilabçı olmanın məsuliyyətini duyacağımı və belə davranacağımı, uşaqlarıma və qadınıma maddi heç bir şey qoymadığımı və bundan üzüntü duymadığımı, əksinə sevindiyimi, onlar üçün heç bir şey istəmədiyimi, çünki dövlətin onlara yaşama və təhsil almaları üçün lazım olan hər şeyi verəcəyini bilirəm.
Hər zaman qələbəyə qədər!
Ya vətən, ya ölüm!"

Uşaqlarına vida məktubu

“Əzizlərim Hilda, Alida, Kamilo, Seliya və Ernesto.
Bu məktubu oxumanız lazım gələcəksə, deməli, bu, mənim sizlərin aranızda olmayacağam. Məni sızlayaraq çətinliklə xatırlayacaqsınız. Ən kiçiyiniz isə heç xatırlamayacaq. Atanız düşündüyü kimi harəkət edən bir adam idi və qətiyyətlə ideyasına bağlıydı. Yaxşı bir inqilabçı olaraq böyüyün... Hər şeydən öncə dünyanın hər hansı bir yerində hansısa bir insana qarşı edilən haqsızlığı daima ürəyinizin ən dərin yerində hiss edə bilin. Bu, bir inqilabçının ən önəmli keyfiyyətidir.
Körpələrim, sizi bir daha görməyi arzulayır və bağrıma basıram.
Atanız"

(bu məqaləm "Azadlıq" qəzetinin 2007-ci il may buraxılışında dərc olunub)

Bu blogdaki popüler yayınlar

Kimin imkanı yoxdu, işıq, qaz pulu verməsin!

Şamaxı sakini ilə İlham Əliyevin arasında olan bu söhbəti neçə ildi axtarırdım. Şükür, tapdım. Bu çox maraqlı və qanunsuz söhbətdi. Oxuyun. Tarix, 26 aprel 2005-ci il " Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Şamaxıya səfəri çərçivəsində rayonun mərkəzi bazarına da baş çəkmiş, yerli sakinlərlə görüşüb söhbət etmiş, onların problemləri, qayğıları ilə maraqlanmışdır. Sakin: Cənab Prezident, mən xəstə adamam, 100 manat pensiya alıram. Amma işıq, qaz pulunu ödəyə bilmirəm.
Xahiş edirəm, mənə kömək edin. İlham Əliyev: Sizə qaz verilir? Sakin: Verilir. Allah ömrünüzü həmişə uzun eləsin. Mən ayaqüstə əsirəm, dura bilmirəm. Mənim bu halımda
gəlib başımın üstünü kəsdirirlər ki, 100 min manat pul verməlisən. Sənin dərdin alım, mən o pulu haradan alım?
100 min manat (10 şirvan) pensiya alıram. Onu da işığa, qaza verim, bəs nə ilə dolanım? İlham Əliyev:  Mən dəfələrlə «Azəriqaz»a da, işıqla məşğul olanlara da demişəm ki, kasıb şəraitində yaşayanlardan pul alınmamalıdır. İmkanın olanda verərsən. Sakin: Mə…

Tənzilə Rüstəmxanlının "qəhrəmanlığı" haqda bir kaç kəlimə

“Mən heç zaman sizin “qəhrəman” hesab etdiyiniz Əli Kərimlini lider hesab etməmişəm. Onları bu tədbirə də özüm dəvət etməmişəm. Çünki sırf mənim təşkil etdiyim tədbirdir ... Bilirsiz, müxalifətdə olmaq o demək deyil ki, milli maraqları satasan. İnanın ki, sabah Türkiyədəki kimi bir hadisə olsa və Azərbaycanın taleyi həll olunsa, xarici fondlardan maliyyələşən şəxslər ABŞ-ın tapşırıqlarını yerinə yetirəcək”.
Bu sözləri « Azəri-Türk » Qadınlar cəmiyyətinin sədri Tənzilə Rüstəmxanlı deyib. Tənzilə Rüstəmxanlının belə qəzəbli bəyanat verməyə vadar edən ona tutulan irad olub. İrad bu olub ; Yasəmən Qaraqoyunlu adlı çıxışçı deyib ki, ay xanım, Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin 25 illiyinə dair (anan ölsün ay müstəqillik !) tədbir keçirirsən, ancaq bu müstəqilliyin əldə olunmasına liderlik edən adamları, təşkilatları qoymusan qırağa, jalə şirəsi ilə bəslənənləri çağırıb oturtmusan yuxarı başda. Bu yava işdir axı.
Tənzilə xanım da, lap başda oxuduğunuz çılğın bəyanatı respublika ictimaiyyətini…

Əli Insanovun məhkəməsindən zəruri qeydlər...

«Qolum quruyaydı İlham Əliyevə «bəli» dediyim yerdə...»

«Təəssüf edirəm ki, Heydər Əliyevə inandım...»

Keçmiş səhiyyə naziri Əli Insanovun dünənki məhkəməsində iştirak etdim. Bu həm də vədə sadiq olmaq idi. Noyabrda Insanov mətbuat vasitəsilə ictimai-siyasi fəallara müraciət etmişdi. Bildirmişdi ki, Avropa Insan Hüquqları Məhkəməsinin qərarı əsasında keçiriləcək məhkəmə iclaslarında mühüm fikirlər açıqlayacaq. Ona görə də xahiş edirdi ki, müraciət ünvanladığı şəxslər onu diqqətdə saxlasınlar.

***

Həmin vaxt “Azadlıq”da “Əli Insanov barədə bir xatirəm və gözləntim” (18 noyabr 2013, məqaləni internetdə oxu- http://bit.ly/1b7SKVK) adlı məqalə yazdım və bu fikirlərlə bitirdim: “Əli Insanovla bağlı məsələni diqqətdə saxlayacağam. Ümid edirəm ki, 2007-ci ildə məhkəmədə olduğu kimi, göstərdiyi parlaq çıxışlarla yenidən xalqımızın atəşli qəlbinə su səpəcək”.

Sözümü tutdum, Əli Insanov da sağ olsun, ümidimizi doğrultdu. Dünənki məhkəmə performansı, çıxışları, replikaları, sovet ədəbiyyatında …