Sizi güdürlərsə, siz də gizlənin - bu, çətin deyil

İnternetdə təhlükəsizliyinizi qorumağın sadə yolları haqda

Parol

Təhlükəsizlik hər yerdə parolunuzdan başlayır. Internetdə əsas istifadə etdiyimiz 3 alət var: Facebook, e-mail və Skype. Bunların hər birinin “canı” bir şeydədir - PAROLda.
Unutmayın, parolunuz 8-16 simvoldan ibarət olmalıdır. Parol üçün rəqəmlər, böyük, kiçik hərflərin istifadəsi məsləhətdir. Heç zaman özünüz ilə bağlı sözləri parol etməyin. 
Xakerlərin birinci və əsas addımı primitiv parol yoxlamaqdır! Bu üsul “bruteforje” adlanır. “Bruteforje” ilə nəzəri olaraq hər bir parolu sındırmaq olar. Uzaqbaşı belə parolu sındırmağın vaxtından söz gedə bilər. 

Parol kimi telefon nömrənizi, doğum tarixinizi, uşağınızın adını, maşınınızın nömrəsini lap tərsinə və yaxud rus əlifbası ilə yazıb istifadə etsəniz, bunu tapmaq çox asandır
Yaxşı parolun nümunəsi - hoaiYp3(al0FKz özünüzə belə bir parol fikirləşin. Belə parolu sındırmaqdan ötəri illər lazımdır. Çalışın bir parolu bir hesab üçün istifadə edin. Çünki bir parolu bir neçə server üçün işlətsəniz, parolun qırılması o hesabların hamısının əldən getməsi deməkdir.

Facebook
Facebook bir internet səhifəsidir. Əksər səhifələr kimi po defaultu “http” protokolu ilə işləyir. 
Http (hyper text transfer protokol) protokolun dərinliyinə getməyəcəyəm, əsas onu bilin ki, bu protokol heç bir kriptoqrafiya (“şifrovaniye”) işlətmir və ona görə istifadə üçün təhlükəlidir. Istənilən halda sizin hər bir bu protokolla istifadə etdiyiniz saytda fəaliyyətiniz izlənə bilər. Bu protokol barəsində ətraflı bu internet səhifədə oxuya bilərsiniz: http://en.wikipedia. org/wiki/HTTP

Təhlükəsizlik(conspiracy) internetdə çox vacib olduğundan “https”(http secure) protokolu yaradılıb. Bu protokol ilə istifadə etdiyiniz zaman sizin heç bir fəaliyyətinizi izləmək heç kim üçün mümkün deyil! Təsadüfü deyil ki, ərəb inqlabarı başlayan zaman facebook ve twitter https protokolunu dəstəklədilər!

Https protokolu necə istifadə etmək lazımdır?

Çox sadə - adres sətirinə, facebook.com əvəzinə HTTPS://facebook.com daxil edin. Ondan sonra açılan səhifəyə arxayınlıqla mailinizi və parolunuzu yazın.Facebook səhifəsində sağ yanda  hesab/ hesab tənzimlənmələri /Hesab Təhlükəsizliyi / mərhələlərini keçib orda da” https on” dəyişikliyi etmək lazımdır və bu su içmək qədər asandır. Mobil nömrənizi facebooka əlavə etməklə sizə əlavə təhlükəszilik qazanmış olursunuz. Burda “send me sms”(ve yaxud e-mail) funksiyasını qoşmaqla siz başqa bir adam hardansa sizin hesabiniza daxil olarsa dərhal xəbərdarlıq smsi alacaqsınız və müdaxiləni önləməkdən ötəri siz facebookdan təlimat alacaqsınız.
Xülasə, yadda saxlayın: Facebook.com yox,  https://facebook.com !
Bunu da bilin, əgər internetdə danışdığınıza adam da https  işlətmirsə, onun vasitəsi ilə sizi izləmək olar. Buna görə YOLdaşlar hamısı httpsləşməldirlər.
  
Skype

Burda heç bir problem yoxdu! Skype-də sizi heç cür izləmək mümkün deyil. Bircə unutmayın, skype-dən telefona zəng etsəniz, həmin telefonla sizi dinləmək mümkündür. Siz əksər smartfonlara skype yükləyib, bir reklamda deyildiyi kimi, rahat-rahat skype ilə danışa bilərsiniz.

Mail

Sadaladığım sadə 3 təhlükəsizlik üsullarından başqa internetdə hər bir fəaliyyət üçün kifayət qədər məxfiliyi dəstəkləyən servislər var. Məsələn, VPN (Virtual Private Network ) və məşhur Vikiliks-in istifadə etdiyi TOR (daha ətraflı burada https://www.torprocect.org).

(c) müəllif bir xeyrxahdır